Σωματείο των Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης

των εξαρτήσεων και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας

Tag: Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία μας με το Νόστιμον Ήμαρ)

Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία μας με το Νόστιμον Ήμαρ) – «Αλλοτρίωση και εξάρτηση»

Ν-Η

Αλλοτρίωση και εξάρτηση

N-F

Του Νικηφόρου Φάρκωνα*

Ζούμε σε μια κοινωνία αποξένωσης και αποκλεισμού, στην οποία όλα πωλούνται και αγοράζονται και όλες οι αξίες εμπορευματοποιούνται. Χάνουμε την ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης, που βρίσκεται στην πολυπλοκότητα και ομορφιά των κοινωνικών σχέσεων.

Όσο το άτομο «κόβει τους δεσμούς του από τη φύση και την καθαρά ανθρώπινη κοινωνική φύση του», τόσο υποτάσσεται στο «φυσικό νόμο της  αντικειμενοποίησης», όπως τον έθεσε ο Μαρξ, αναφερόμενος στην αιτιακή σχέση και στο φετιχισμό του εμπορεύματος. Τόσο οι σχέσεις, ανάμεσα σε ανθρώπους, μετατρέπονται σε σχέσεις ανάμεσα σε πράγματα και καλλιεργείται η ψευδαίσθηση ότι η ατομική απομόνωση είναι προϊόν της ελεύθερης επιλογής ατόμων ή της ατομικής βούλησης και λειτουργεί σαν μέσο προστασίας από την καταπίεση που επιβάλλουν οι αλλοτριωμένες και αλλοτριωτικές κοινωνικές σχέσεις.

Η τοξικομανία μπορεί να θεωρηθεί ως μια τέτοια ψευδαίσθηση «προστασίας» από τη βαρβαρότητα των αλλοτριωμένων σχέσεων, μια ψευδαίσθηση αυτάρκειας.

Για να μην μείνουμε στο σχήμα της ψευδαίσθησης, ας μιλήσουμε και με όρους αντίφασης: Το άτομο σήμερα δείχνει να είναι εγκλωβισμένο μέσα στην ίδια του την ελευθερία να επιλέγει. Βασικές ανθρώπινες ανάγκες όπως αγάπη, σεξ, τροφή, κοινωνικότητα, αποδοχή, οικονομική ασφάλεια, από σκοπό μετατρέπονται σε αυτοσκοπό που μας καταδυναστεύει, μέχρι να ικανοποιηθούν αυτές οι ανάγκες.

Η εξάρτηση λοιπόν θα έλεγα ότι είναι μια κατάσταση, βίωμα πάνω απ’ όλα, όπου το άτομο σύμφωνα με την έννοια της ελευθερίας (όπως την ορίζει ο Μαρξ) παύει να αυτοκαθορίζεται, χάνει τον έλεγχο και την καθοδήγηση των επιθυμιών, των ικανοτήτων και των αναγκών του, χάνει τελικά την ελευθερία του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου στο Νόστιμον Ήμαρ

*

Όλα τα άρθρα του Αφιερώματος →

 

Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία μας με το Νόστιμον Ήμαρ) – Πρόεδρος του Κέντρου Πρόληψης Χαλκιδικής: «Γιατί χρειάζεται ένας νέος, ενιαίος φορέας των Κέντρων Πρόληψης;»

Νόστιμον Ήμαρ

Γιατί χρειάζεται ένας νέος, ενιαίος φορέας των Κέντρων Πρόληψης;

 

Jacek Yerka 225e2a77a959t

Του Τάσου Καραφουλίδη*

Είμαι ελεύθερος επαγγελματίας και από το 2007 μέχρι σήμερα στο Διοικητικό Συμβούλιο -αρχικά ως Αντιπρόεδρος και στη συνέχεια ως Πρόεδρος- του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων & Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας «ΠΝΟΗ», που δραστηριοποιείται στην Περιφερειακή Ενότητα Χαλκιδικής.

Στην αρχή δεν ήξερα για τις εξαρτήσεις, τα αίτιά τους και την πρόληψη. Φανταζόμουν διάφορα και νόμιζα ότι κάτι ήξερα και εγώ, όμως αποδείχθηκαν άλλα λίγα και άλλα άσχετα. Όλα αυτά τα χρόνια προσπαθώ να γνωρίσω τι σημαίνουν όλα αυτά που αφορούν μια υπηρεσία που χρειάζεται να διοικώ, πράγμα που τελικά δεν είναι αυτονόητο, όπως κατάλαβα στην πορεία. Ακόμα και το ότι μπορώ τώρα να λέω ότι «προσπαθώ», πιστεύω ότι είναι ένα προχώρημα που έχω κάνει στη ζωή μου, σε σχέση με το να λέω ότι «ξέρω». Και αυτό, νομίζω, σημαίνει ότι κάτι έχω αρχίσει να καταλαβαίνω για την πρόληψη, το σκεπτικό της, το πνεύμα της. Και το οφείλω στις εργαζόμενες του Κέντρου Πρόληψης, στην υπομονή τους να μου εξηγούν και να με ενημερώνουν όλα αυτά τα χρόνια, κυρίως όμως στη δουλειά τους στις τοπικές κοινωνίες της Χαλκιδικής και σε όσα παίρνω πίσω από τον κόσμο για τη δουλειά αυτή.

Είναι πολύς ο κόσμος αυτός. Γονείς, δάσκαλοι, καθηγητές, νηπιαγωγοί, ιερείς, αστυνομικοί, αιρετοί, επαγγελματίες υγείας που έχουν παρακολουθήσει ομάδες του Κέντρου Πρόληψης. Είναι και οι επαγγελματίες άλλων κοινωνικών υπηρεσιών, που με καθοριστικό τον ρόλο των εργαζομένων της «ΠΝΟΗΣ» έχουν φτιάξει εδώ και χρόνια μία ομάδα δικτύωσης με σκοπό τη συνεργασία, την αλληλοβοήθεια, και τη σωστή παρέμβαση για πολλά ζητήματα και έχουν δώσει απαντήσεις σε κρίσιμες καταστάσεις. Είναι οι ομάδες αυτοδιαχείρισης, είναι οι μικτές ομάδες Διευθυντών της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, είναι -το πιο πρόσφατο- η θεματική εβδομάδα για τους μαθητές των Γυμνασίων του νομού μας, είναι οι άνθρωποι  που έχουν  πρόβλημα κι έρχονται στο Κέντρο Πρόληψης, το οποίο με απλά λόγια είναι «πρώτη πόρτα» που χτυπά ένας ολόκληρος νομός.

Καταλαβαίνω, πια, ότι όλη αυτή η προσφορά στις τοπικές κοινωνίες δεν είναι απλά δουλειά. Είναι δέσμευση, φροντίδα και αυτοθυσία. Δεν μπορεί καθένας να κάνει πρόληψη, όσα πτυχία και να έχει. Γιατί  η προσφορά αυτή, δηλαδή η πρόληψη που απλώνεται σε όλους χωρίς εξαιρέσεις, ταιριάζει σε ανθρώπους που νοιάζονται και καταλαβαίνουν. Αλλά  και επειδή η προσφορά γίνεται σε συνθήκες που κανένας δεν μπορεί να αντέξει, αν βάζει την ατομική του ηρεμία πάνω από το κοινό καλό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου στο Νόστιμον Ήμαρ

Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία μας με το Νόστιμον Ήμαρ) – «Σύγχρονες απαιτήσεις στην πρόληψη των εξαρτήσεων. Το χάσμα μεταξύ διαπίστωσης και απάντησης»

Νόστιμον Ήμαρ

Σύγχρονες απαιτήσεις στην πρόληψη των εξαρτήσεων. Το χάσμα μεταξύ διαπίστωσης και απάντησης

prolipsi7

Συλλογικό*

Σε ό,τι έχει παραχθεί, εφαρμόζεται και αξιολογείται στο πεδίο της πρόληψης, οφείλουμε πλέον να συνυπολογίσουμε το γεγονός ότι -λόγω της κορύφωσης της ολόπλευρης, παγκόσμιας κρίσης, μάλιστα με τη χώρα μας ως ένα από τα επίκεντρά της- αντιμετωπίζουμε έναν συνδυασμό διόγκωσης και ραγδαίων, βαθειών ποιοτικών μετατοπίσεων στο πεδίο της ψυχοκοινωνικής επιβάρυνσης και των επιπτώσεών της, μάλιστα με συμπίεση των υπηρεσιών κοινωνικής προστασίας. (1)

Στο πλαίσιο αυτό, αναδεικνύεται επιτακτική τουλάχιστον η ανάγκη αναστοχασμού επί του επιστημονικού και επιστημολογικού υποβάθρου των παρεμβάσεων που υλοποιούνται, στη βάση της εμπειρίας των εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης (ΚΠ), όπως αυτή προκύπτει από σχέσεις, από τη συμμετοχή μας στις πραγματικές, καθημερινές διεργασίες των τοπικών κοινωνιών – ώστε να βελτιωθεί η προσφορά μας.

Ξεκινάμε με τη διαπίστωση ότι ο κυρίαρχος επιστημονικός λόγος και οι πρακτικές που συνδέονται με αυτόν βαρύνονται από μια α-πολιτική και α-χρονική προσέγγιση των κοινωνικών φαινομένων. Φυσικά, η στάση αυτή δεν σταματά ούτε τη χρονικότητα ούτε τις θεμελιώδεις πολιτικές συνάψεις των κοινωνικών φαινομένων, πράγμα που σημαίνει τη δημιουργία ενός κενού μεταξύ υπαρκτών ζητημάτων και αντιμετώπισής τους. Σημαίνει, όμως, και κάτι παραπάνω: Ειδικά όσον αφορά τη σύνδεση πολιτικού και κοινωνικού στις κοινωνικές υπηρεσίες, «ιδιαίτερα απ’ το τμήμα εκείνο της εργατικής τάξης, που απασχολείται σε υπηρεσίες προνοιακού χαρακτήρα, αναμένονται συγκεκριμένες στάσεις και αντιλήψεις, συγκεκριμένοι σχεδιασμοί και εφαρμογές, που αντιστοιχούν στα ιδεολογήματα, τις επιδιώξεις και τα μέσα του εφαρμοζόμενου κάθε φορά μοντέλου “Κράτους Πρόνοιας”. Το τέτοιου τύπου επιστημονικό έργο είναι, λοιπόν, κατ’ εξοχήν πολιτικό, είτε ως εναρμονιζόμενο στα κυρίαρχα πολιτικά προτάγματα είτε ως αντιτασσόμενο και αντιστεκόμενο σ’ αυτά. Το κομμάτι των αντιναρκωτικών πολιτικών δεν αποτελεί εξαίρεση. […] Ο όχι σπάνιος ισχυρισμός ότι επιστημονικό έργο και πολιτική θέση και δράση είναι διαχωριστέα, εθελοτυφλεί μπρος στην πραγματική ιστορική κίνηση και την καθημερινή συμμετοχή σ’ αυτήν όλων των ανθρώπων, ιδιαίτερα μάλιστα των εργαζομένων, επιστημόνων και μη. Τέτοια άρνηση κατοχυρώνει για τον εαυτό της μια -ανεπαρκώς- απενοχοποιημένη θέση παθητικής στήριξης των εκάστοτε πολιτικών, τουλάχιστον στον βαθμό που αυτές εφαρμόζονται με -προσαρμοσμένα στο εκάστοτε κυρίαρχο μοντέλο “Κράτους Πρόνοιας”- επιστημονικά μέσα». (2), (3)

«Άτομο» ή Άνθρωπος;

Οι λειτουργοί πρόληψης δεν είμαστε απαλλαγμένοι/ες από αυτά τα άχθη, τόσο ως προς την προσέγγιση του φαινομένου της εξάρτησης όσο και ως προς τον ρόλο των «επαγγελματιών», κατά συνέπεια. Οι τελευταίοι/ες δεν παύουν να είναι υποκείμενα συγκεκριμένων ιστορικών συγκειμένων – δεν έχουν κάποια ιδιαίτερη «ανοσία» ως προς τις κυρίαρχες επιταγές, τουλάχιστον όχι ντετερμινιστικά, εκ θέσεως και ρόλου. Η υιοθέτηση ατομοκεντρικών και μηχανιστικών/τεχνοκρατικών προσεγγίσεων της πρόληψης, ως αποτέλεσμα, κάθε άλλο παρά εκλείπει, ιδιαιτέρως καθώς τροφοδοτείται από τη διάχυτη πίεση για «ποσοτικά αποτελέσματα», μάλιστα σε ένα πεδίο παρέμβασης εντάσεως ποιότητας και χωρίς ενίσχυση των δομών με προσωπικό. Έτσι προκύπτουν, για παράδειγμα, παρεμβάσεις με στόχο κατά κύριο λόγο την «ενδυνάμωση του ατόμου» και στην καλύτερη περίπτωση του οικογενειακού του περιβάλλοντος, θεωρώντας αμετάβλητο ή δευτερεύουσας σημασίας το ευρύτερο περιβάλλον στο οποίο οι παρεμβάσεις αυτές υλοποιούνται. Στο πλαίσιο αυτό, συχνά προτείνονται -σε μια κλίμακα που ξεκινά από τα Υπουργεία, περνά από τον ΟΚΑΝΑ και φτάνει ως τις 67 διαφορετικές διοικήσεις των αντίστοιχων αστικών εταιρειών που λειτουργούν Κέντρα Πρόληψης καθώς και σε δημοτικές και περιφερειακές αρχές- «δράσεις» αποσπασματικές, κατακερματισμένες και με ελάχιστες δυνατότητες όσον αφορά τους διακηρυγμένους στόχους της πρόληψης, με λειτουργούς ενίοτε να τις υιοθετούν παρ’ όλα αυτά.

Από καθέδρας ή από τη βάση;

Βασικό χαρακτηριστικό του κυρίαρχου επιστημονικού λόγου και των πρακτικών που συνδέονται με αυτόν, παραμένει η έμφαση στους/στις «ειδικούς», ως κατόχους, φορείς και μέσης κλίμακας διαχειριστές της επιστημονικής γνώσης – ρόλος που συχνά υιοθετείται στο πλαίσιο μιας κατ’ ουσία αμυντικής στάσης των λειτουργών πρόληψης, απέναντι σε αντιλήψεις επενδυμένες με ισχύ/κύρος και βιωμένες ως απειλητικές: «μόνο οι θεραπευτές προσφέρουν σοβαρό έργο», «η πρόληψη δεν είναι επιστημονική, αφού δεν έχει μετρήσιμα αποτελέσματα» κ.ά. Η ίδια η επικρατούσα ονομασία των λειτουργών πρόληψης ως «στελέχη πρόληψης» -ένα δάνειο που εμπεριέχει, καλλιεργεί και αναπαράγει ταυτότητες, ρόλους, αντιλήψεις επαγγελματικών χώρων άσχετων με την παροχή φροντίδας και τη δουλειά στην κοινότητα- είναι ενδεικτική μιας αμυντικής στάσης που απεμπολεί έναν πλούτο αξιών, γνώσεων, εμπειρίας, επιστημονικών κατακτήσεων και σχέσεων. Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, που δεν εξασφαλίζει καν την παροχή εποπτείας των επιστημονικών ομάδων των ΚΠ και των παρεμβάσεών τους -προαπαιτούμενα σε κάθε πλαίσιο υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής υγείας-, εντείνει τις έτσι  εκφραζόμενες, ακραίες εναλλαγές μεταξύ αισθήματος αδυναμίας και παντοδυναμίας του/της «ειδικού της πρόληψης».

Σε κάθε περίπτωση, με την υιοθέτηση ενός αδιαπραγμάτευτου ρόλου «ειδικού» από τους/τις λειτουργούς πρόληψης, επιφυλάσσονται ρόλοι παθητικών αποδεκτών στους πολίτες, στους οποίους απευθύνονται οι παρεμβάσεις και που, έτσι, κινδυνεύουν με μια διαχειριστικού τύπου υπαγωγή σε τεχνητές και απρόσωπες καταστάσεις «αποδέκτη», «ωφελούμενου», «περιστατικού», «ομάδας-στόχου», κ.ο.κ. (4)

 

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου στο Νόστιμον Ήμαρ

 

Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία μας με το Νόστιμον Ήμαρ) – «Για μια Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας τομών και μετατοπίσεων. Ο ρόλος των Κέντρων Πρόληψης των Εξαρτήσεων»

Νόστιμον Ήμαρ

Για μια Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας τομών και μετατοπίσεων

prolipsi7

Ο ρόλος των Κέντρων Πρόληψης των Εξαρτήσεων

Λάιος Ν., Παπακώστα-Γάκη Ε., Χατζηνταή Α., Παπανώτα Μ., Παπαδάτου Ε., Παπαλάμπρου Β., Θεοδώρου Θ.*

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ – 2015), η Ευρώπη εμφανίζει τα μεγαλύτερα ποσοστά κατανάλωσης αλκοόλ και καπνού, δύο από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου πρόωρων θανάτων. Η μείωση χρήσης καπνού και αλκοόλ, που έχει σημειωθεί στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, δεν κρίνεται αρκετή από τον ΠΟΥ στο πλαίσιο των στόχων που θέτει, για μείωση των λεγομένων «χρόνιων ασθενειών» παγκοσμίως σε ποσοστό 30% έως το 2025. Τέλος, υπογραμμίζει τα οφέλη που μπορεί να έχει για την υγεία η έμφαση στη μείωση των παραγόντων κινδύνου αναφορικά με την υψηλή κατανάλωση αλκοόλ και καπνού, και τις επιβλαβείς διατροφικές συνήθειες (1).

Η τελευταία έκθεση του ΕΚΤΕΠΝ, για μια ακόμη χρονιά αναφέρει ότι «η πρόληψη των ουσιοεξαρτήσεων στην Ελλάδα υλοποιείται κυρίως από το πανελλαδικό δίκτυο των 75 Κέντρων Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας» (2). Τα Κέντρα Πρόληψης (ΚΠ) συμβάλλουν, μέσω βιωματικών δράσεων μακράς και βραχείας διάρκειας, στην ψυχική ενδυνάμωση και ευημερία των ανθρώπων, στη βελτίωση των σχέσεών τους, στη δημιουργία ομάδων και δικτύων ως πυρήνων κοινωνικής συνοχής και αλληλεγγύης. Σε αυτή τη συνθήκη «κοινωνικής στήριξης» (social support) οι συναισθηματικές εντάσεις μειώνονται ή αποφορτίζονται, το άγχος αντιμετωπίζεται αποτελεσματικότερα και οι ψυχοσωματικές επιπτώσεις του μειώνονται (3).

Τα ΚΠ εδώ και χρόνια, πραγματοποιώντας προγράμματα προαγωγής της υγείας στην Ελλάδα, συντελούν ούτως ή άλλως στην επίτευξη των στόχων που θέτει ο ΠΟΥ, από τη σκοπιά της ιδιαίτερης προσέγγισής τους στην κοινότητα που έχει μια ακόμη ενδιαφέρουσα πτυχή: την εστίαση στην αλλαγή αντιλήψεων, στάσεων και συμπεριφορών ώστε να ενεργοποιούνται τα μέλη της κοινότητας και, συνεργαζόμενα, να αντιμετωπίζουν τα ίδια τα ζητήματα της καθημερινότητάς τους. Έργο ιδιαίτερα υψηλών απαιτήσεων, που σχεδιάζεται, υλοποιείται και αξιολογείται μέσα σε ένα αντίξοο γενικό πλαίσιο και ένα αντίξοο ειδικό θεσμικό καθεστώς λειτουργίας των δομών.

Υπό προϋποθέσεις, που αφορούν τη θεσμική ολοκλήρωσή τους, τα ΚΠ θα μπορούσαν να συνεισφέρουν πιο συγκροτημένα και αποτελεσματικά στο πλαίσιο μιας καλά οργανωμένης, στοχευμένης δικτύωσης νοσοκομείων, κέντρων υγείας, δομών Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ), δομών ψυχικής υγείας, δομών αντιμετώπισης της εξάρτησης κ.ο.κ. και διασύνδεσής τους με τη σχολική κοινότητα (εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς) (4).

Η δικτύωση αυτή δεν μεταφράζεται σε κάποιο είδος ένταξης των ΚΠ στο σύστημα ΠΦΥ, αλλά σε μια σαφώς προσδιορισμένη (με πρωτόκολλα κ.λπ.) συνεργασία και διασύνδεση με αυτό. Οι έννοιες της συνεργασίας και της διασύνδεσης (οφείλουν να) παραπέμπουν σε μια κατανόηση σύγχρονων φαινομένων και προσεγγίσεων σύμφωνα με την οποία τα συστήματα υγείας είναι πιο αποτελεσματικά εφ’ όσον διατηρείται η αυτοτέλεια κάθε φορέα, κάθε προσέγγισης, εμπειρίας και κουλτούρας. Μέσω μιας τέτοιας συνθετότητας και πολυφωνίας, στον αντίποδα δυσκίνητων και απρόσωπων συγκεντρωτικών σχημάτων, οι δυνατότητες καλύτερης προσφοράς στην κοινότητα και τον άνθρωπο πολλαπλασιάζονται.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου στο Νόστιμον Ήμαρ

_

Εξάρτηση στην εποχή της Ανθρωπιστικής Κρίσης. Δυνατότητες των Κέντρων Πρόληψης

Νόστιμον Ήμαρ

Εξάρτηση στην εποχή της Ανθρωπιστικής Κρίσης. Δυνατότητες των Κέντρων Πρόληψης

jobs_04-2

Του Αλέξανδρου Σταθακιού*

Μια προσπάθεια θέασης μέσα από την «αλφαβήτα» της Διαλεκτικής

Το άρθρο αυτό γράφεται σε διάλογο με το κριτικό συλλογικό έργο του Σωματείου των Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων, με τίτλο «Κοινότητα, πρόληψη των εξαρτήσεων, Κέντρα Πρόληψης».

Α. Η Διαλεκτική

Η κρίση των Πιστωτικών Ιδρυμάτων που κατέληξε σε πολυεπίπεδη και γενικευμένη οικονομική και κοινωνική κρίση και σε μια σειρά χώρες, όπως και στην δική μας τελικά σε ανθρωπιστική κρίση επιβεβαίωσε με πάταγο τον Κάρολο Μαρξ στο ότι είναι βαθιά εντροπικό αυτό το οικονομικό και κοινωνικό σύστημα που ζούμε, διότι καταστρέφει με πολύ βία, όλα όσα δημιούργησε για να συνεχίζει να υπάρχει. Πολύ θα πούνε ότι δεν επιβεβαιώθηκε στην «εσχατολογική» προοπτική που άνοιξε, απλά πρόσθεσε μια «ουτοπία» δίπλα σε πολλές άλλες, πολιτικές ή θρησκευτικές, για το μέλλον του Κόσμου.

Δεν είναι του παρόντος να ασχοληθούμε με αυτό, μπορούμε όμως να σημειώσουμε ότι ακριβώς η προοπτική λείπει από το τέλος του κύκλου των «μεταμοντέρνων αφηγημάτων» και ότι δεν είναι πάντα ένας «ουτοπικός» στόχος κακός για μια κίνηση του Ανθρώπου και της Ιστορίας του. Κινεί τα πράγματα προωθητικά προς κάτι που ποτέ δεν μπορεί να προσεγγιστεί απόλυτα. Πάντως τα κινεί πολύ δυναμικά.

Ο ίδιος ο Μαρξ, θεωρούσε ότι θα πάμε στον στόχο του με την Διαλεκτική, ζήσαμε από τότε και μάθαμε κάποια πράγματα και μπορούμε να βελτιώσουμε την διαλεκτική του, πάντως θα κινηθεί ο κόσμος διαλεκτικά.
Εμείς στην Πρόληψη- ή ακόμα και στην Αντιμετώπιση- της Εξάρτησης αυτή την διαλεκτική ζούμε: Βλέπουμε ανθρώπους διαλυμένους από την προσωπική τους Ιστορία και εμείς προσπαθούμε να τους συντροφεύσουμε έτσι ώστε να «αναδιατάξουν» τις δυνάμεις μέσα τους, από καταστροφικές να τις κάνουν λειτουργικές και να δουν την συνέχεια τους ως συνολικά άλλη από αυτή που φαίνεται να προδιαγράφεται.

Βέβαια το «παλιό σύστημα» μέσα τους πάντα αντιστέκεται σθεναρά και αυτό δεν το παραγνωρίζουμε. Όπως αντιστέκεται και το δικό μας σύστημα για να μην «εισέλθει» στην διαλεκτική που η ίδια η «συντροφεία» ανοίγει.

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο Νόστιμον Ήμαρ

Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία μας με το Νόστιμον Ήμαρ) – «Η πρόληψη ως κοινωνική κατασκευή»

Νόστιμον Ήμαρ

Η πρόληψη ως κοινωνική κατασκευή*

prolipsi5-1

Εισαγωγή: Μια ενδιαφέρουσα ανατροπή των κυρίαρχων σχημάτων συντήρησης και προόδου

Στο πλαίσιο της συνεργασίας του Σωματείου των Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων και της ιστοσελίδας Νόστιμον Ήμαρ, παρουσιάζουμε απόσπασμα ενός σχετικά πρόσφατου (2015) Ενημερωτικού Εγγράφου του Γνωμοδοτικού Συμβουλίου για την Κατάχρηση Ναρκωτικών της Βρετανίας (Advisory Council of the Misuse of Drugs – ACMD).

Δεν πρέπει να κατανοούμε τον όρο «Ενημερωτικό Έγγραφο» με τον τρόπο που έχουμε συνηθίσει στη χώρα μας, ειδικά τα τελευταία χρόνια. Το 26σέλιδο αυτό Για την Πρόληψη της Εξάρτησης από Ναρκωτικά και Αλκοόλ, προέρχεται από το επίσημο και ισχυρό Γνωμοδοτικό Συμβούλιο της Κυβέρνησης, απευθύνεται στον αρμόδιο για την Πρόληψη του Εγκλήματος Υπουργό και έχει αναρτηθεί στην επίσημη ιστοσελίδα Ευρωπαϊκών Προδιαγραφών Ποιότητας της Πρόληψης των Ναρκωτικών.

Με το 26σέλιδό του, το Γνωμοδοτικό Συμβούλιο συνιστά «στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να λάβουν υπ’ όψη ότι είναι δυνατό να μειωθούν οι δυσμενείς μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία και στο κοινωνικό σύνολο μέσω παρεμβάσεων πρόληψης».

Επισημαίνει ότι προγράμματα καθολικής πρόληψης, όπως παρεμβάσεις σε οικογένειες με παιδιά προσχολικής ηλικίας, στο σχολείο και στην κοινότητα, αλλά και ορισμένα προγράμματα καλλιέργειας/ανάπτυξης δεξιοτήτων μπορεί να είναι ωφέλιμα «αν υλοποιούνται σωστά». Διευκρινίζει ότι το βασικό έλλειμμα αφορά την υπέρβαση δυσκολιών ώστε οι παρεμβάσεις να υλοποιούνται με «αφοσίωση και σε μεγάλη κλίμακα». Θεωρεί, τέλος, ότι οι δυσκολίες αυτές συμπυκνώνονται στο γεγονός ότι «δεν υπάρχουν καλά εδραιωμένα, ισχυρά εθνικά και τοπικά συστήματα πρόληψης» τα οποία, συνεπώς, χρειάζεται να υπάρξουν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου στο Νόστιμον Ήμαρ

 

Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία με το Νόστιμον Ήμαρ) – Δ. Κούτση, Μ. Παπαντωνόπουλος: «Ο ρόλος των Κέντρων Πρόληψης στην ενσωμάτωση του προσφυγικού πληθυσμού»

Νόστιμον Ήμαρ

Ο ρόλος των Κέντρων Πρόληψης στην ενσωμάτωση του προσφυγικού πληθυσμού

prosfyges

Των Διονυσία Κούτση, Μιχάλη Παπαντωνόπουλου

Το άρθρο γράφεται ως συμμετοχή στον διάλογο γύρω από το βιβλίο του Σωματείου των Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης των Εξαρτήσεων «Κοινότητα, πρόληψη των εξαρτήσεων, Κέντρα Πρόληψης», που διεξάγεται στο πλαίσιο του αφιερώματος «Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές» και φιλοξενείται στο Νόστιμον Ήμαρ. Ο λόγος της συμμετοχής μας ως εργαζόμενοι στο πεδίο του προσφυγικού ζητήματος, είναι η συμφωνία μας με την τεκμηριωμένη θέση των συναδέλφων ότι η εστίαση στην καθολική πρόληψη, στη βαθειά, πλατιά και συνεχή δουλειά με την κοινότητα για την ενεργοποίησή της γύρω από όσα την αφορούν, είναι μια σύγχρονη, δημοκρατική και αποτελεσματική προσέγγιση φαινομένων. Μεταξύ αυτών και του προσφυγικού φαινομένου, όπου κατ’ επανάληψη η εστίαση των πολιτικών βρίσκεται δυστυχώς στην αντίθετη κατεύθυνση, της διαχείρισης και του εφήμερου.

Ο πρώτος χρόνος της προσφυγικής κρίσης εξαντλήθηκε στις προσπάθειες παροχής ασφαλών συνθηκών διαβίωσης στα προσωρινά κέντρα φιλοξενίας προσφύγων, στα νησιά και την ηπειρωτική χώρα, προσπάθειες που επικεντρώθηκαν κυρίως στην βελτίωση των εγκαταστάσεων εν όψει του χειμώνα (“winterization”). Η οικονομική επένδυση για την «βελτίωση» των συνθηκών διαβίωσης, φαίνεται να αμφισβητεί στην πράξη το καθεστώς προσωρινότητάς τους, αναδεικνύοντας το αδιέξοδο στο οποίο έχει περιέλθει ο προσφυγικός πληθυσμός. Δεν μπορούν να προχωρήσουν, δεν μπορούν να επιστρέψουν πίσω.

Μέχρι στιγμής, η ψυχοκοινωνική παρέμβαση επικεντρώθηκε κυρίως στον τομέα της προστασίας (“protection”) των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων που φιλοξενούνταν στα κέντρα, όπως οι ασυνόδευτοι ανήλικοι, οι ανήλικοι γενικότερα και οι γυναίκες. Αυτό που περιγράφεται ως δευτερογενής πρόληψη ή ως ενδεδειγμένη πρόληψη[i]. Ωστόσο, ήδη έχει διαφανεί η ανάγκη για ολοκληρωμένη ψυχοκοινωνική υποστήριξη (“case management”), καθώς, τα ζητήματα που προκύπτουν, δεν εξαντλούνται στην βία, την κακοποίηση και την παραμέληση.

Η συνολική ψυχοκοινωνική υποστήριξη οφείλει να λαμβάνει υπόψη αφενός το περιβάλλον μέσα στο οποίο διενεργείται, που στην συγκεκριμένη περίπτωση αφορά στους περιφραγμένους και απομονωμένους χώρους των κέντρων φιλοξενίας, και αφετέρου τους όρους, που κυρίως τέθηκαν από τις ανθρωπιστικές μη κυβερνητικές οργανώσεις μέσα σε καθεστώς κατεπείγοντος. Οι επείγουσες αυτές παρεμβάσεις ασκούνται με τρόπο αποσπασματικό και επικεντρωμένο στην εξατομικευμένη αντιμετώπιση. Η παροχή υπηρεσιών με όρους ανθρωπιστικής βοήθειας διαμορφώνει την ταυτότητα του πρόσφυγα ως ωφελούμενου, παθητικοποιημένου και εν αναμονή, συμβάλλοντας στον κοινωνικό του αποκλεισμό[ii].

Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο Νόστιμον Ήμαρ

 

 

Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία με το Νόστιμον Ήμαρ) – Χ. Ματζαβίνου, εκπαιδευτικός: «Σχολείο Ανοιχτό στην Κοινωνία»

Νόστιμον Ήμαρ

Σχολείο Ανοιχτό στην Κοινωνία

prolipsi5

της Χαράς Ματζαβίνου*

Μια συνεργασία του ΓΕΛ Αφάντου και του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας «Δίοδος»

Το άρθρο γράφεται ως μικρή συμβολή στο Αφιέρωμα «Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές», μια συνεργασία του Σωματείου των Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης και της ιστοσελίδας «Νόστιμον Ήμαρ». Μια συνεργασία που εξελίσσεται ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, καθώς πετυχαίνει τον στόχο ανοίγματος διαλόγου για την αξία της πρωτογενούς και καθολικής πρόληψης, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο των εργαζομένων «Κοινότητα, πρόληψη των εξαρτήσεων, Κέντρα Πρόληψης» [http://www.ideostato.gr/2016/11/e-book.html].

Κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σχολικής χρονιάς και στα πλαίσια των ερευνητικών εργασιών, επιλέξαμε με 18 μαθητές της Α΄ Λυκείου να ασχοληθούμε με έναν πρωτότυπο και εναλλακτικό τρόπο έρευνας (για τα σχολικά δεδομένα), γύρω από το θέμα: «Γνωρίζω τον εαυτό μου – Συνυπάρχω αρμονικά με τους άλλους». Προκειμένου να γίνει εφικτό το συγκεκριμένο εγχείρημα, ζητήσαμε τη βοήθεια και την επιστημονική στήριξη από το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας «Δίοδος».

Μέσα από τη συγκεκριμένη ερευνητική εργασία προσεγγίστηκαν διάφορες θεματικές ενότητες που αφορούν τον καθένα ως αυτόνομο άνθρωπο και ταυτόχρονα ως μέλος μιας ομάδας, ενός κοινωνικού συνόλου. Μεταξύ των άλλων ασχοληθήκαμε με την εφηβεία και πως τη βιώνουν οι μαθητές, την αυτογνωσία και την αυτοεκτίμηση, την επικοινωνία με τους άλλους, τη συνάντηση με τον «άλλο», τον «διαφορετικό», την οριοθέτηση, τα συναισθήματα, κ.α.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου στο Νόστιμον Ήμαρ

Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία με το Νόστιμον Ήμαρ) – Δ. Τσοποτός, επιμελητής ανηλίκων: «Η καθολική πρόληψη στα χρόνια της κρίσης»

Νόστιμον Ήμαρ

Η καθολική πρόληψη στα χρόνια της κρίσης

 

100

Του Δημήτρη Τσοποτού*

Πρόσφατα κυκλοφόρησε το συλλογικό έργο «Κοινότητα, πρόληψη των εξαρτήσεων, Κέντρα Πρόληψης» [http://www.ideostato.gr/2016/11/e-book.html]. Πρόκειται για το απόσταγμα της δουλειάς των εργαζομένων στα κέντρα πρόληψης. Γνώση, εμπειρία, μεθοδολογία, πειραματισμοί, εφαρμογές προγραμμάτων. Μια δύσκολη αλλά και συναρπαστική διαδρομή είκοσι περίπου χρόνων με βιώματα και θεωρητικές προσεγγίσεις για τις ανθρώπινες σχέσεις και συμπεριφορές. Παράλληλα με την έκδοση αυτή ο ιστότοπος «Νόστιμον Ημαρ» φιλοξενεί απόψεις και σχόλια για το μέλλον της πρόληψης στην χώρα μας. Έτσι ένας ενδιαφέρων και επίκαιρος διάλογος με την κοινότητα βρίσκεται σε εξέλιξη όχι απλώς ως διαδικασία αποτίμησης και ολοκλήρωσης ενός κύκλου αλλά και ως ξεκίνημα ενός νέου.

Η σχέση μου ως διοικητικά υπεύθυνου του Κέντρου Πρόληψης των εξαρτήσεων και προαγωγής της ψυχοκοινωνικής υγείας «Δίοδος» στην Ρόδο, από την έναρξη λειτουργίας του κέντρου και για ένα σημαντικό χρονικό διάστημα, μου έδωσε την δυνατότητα όχι μόνο να στηρίξω από θέση ευθύνης το έργο των στελεχών της πρόληψης αλλά και την ευκαιρία να κατανοήσω προσωπικά το νόημα της καθολικής πρόληψης.

Η έγκαιρη παρέμβαση πριν από την εμφάνιση ενός προβλήματος υγείας ή γενικότερα μιας μη επιθυμητής συμπεριφοράς είναι ο πλέον αποτελεσματικός τρόπος για την προστασία του γενικού πληθυσμού. Αυτή είναι η βασική ιδέα της καθολικής πρόληψης η οποία υλοποιείται εδώ και χρόνια με συγκεκριμένο και λεπτομερή σχεδιασμό παρεμβάσεων και δραστηριοτήτων σε συλλογικό επίπεδο και απευθύνεται σε όλες τις πληθυσμιακές ομάδες ανεξάρτητα από επαγγελματική ιδιότητα, δημογραφική ομάδα ή ηλικία.

Στο πλαίσιο αυτό οι επιλογές του ανθρώπου αντιμετωπίζονται κυρίως ως αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασής του με το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτισμικό περιβάλλον στο οποίο ζει και αναπτύσσεται.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου στο Νόστιμον Ήμαρ

Ανάμεσα σε Κρότους και Σιωπές (συνεργασία μας με το Νόστιμον Ήμαρ) – Συλλογικό μελών του Σωματείου: «Αξίες και αρχές της πρόληψης»

Νόστιμον Ήμαρ

Αξίες και αρχές της πρόληψης

unnamed

Συλλογικό*

Οι προηγούμενες δεκαετίες ιστορίας της ελληνικής κοινωνίας χρειάζεται να ιδωθούν και ως εποχή βαρειών πληγμάτων σε παραδοσιακά «οχυρά» της τής αλληλεγγύης, της συλλογικότητας, της συνεργασίας και της αυτοργάνωσης, τα οποία κατάφεραν οι υποσχέσεις ενός «θαυμαστού καινούριου κόσμου» βασισμένου στην εξατομίκευση και τον οικονομισμό (Κονδύλης, Π., 2007: 1995). Παράλληλα, όπως δείχνουν οι αυθόρμητες απαντήσεις που επιχειρήθηκαν στην περίοδο όξυνσης της κρίσης, τα πλήγματα δεν επέφεραν κατάρρευση. Τα «οχυρά» συνεχίζουν να αποτελούν πηγή έμπνευσης -λιγότερο ή περισσότερο συνειδητής- νέων τρόπων συλλογικών συγκροτήσεων και ενεργειών, όπως λ.χ. τα κοινωνικά ιατρεία, κοινωνικά φροντιστήρια, εναλλακτικά δίκτυα ανταλλαγής, πολιτιστικοί σύλλογοι γειτονιάς κ.ά. Ένα σημαντικό έργο των λειτουργών πρόληψης πρέπει και μπορεί να είναι η συμβολή στην ενίσχυση των υπαρχόντων δεσμών και δικτύων, στην κινητοποίηση και συνένωσή τους ή στη δημιουργία τους, όπου δεν υπάρχουν.

Συμπληρώνοντας 20 χρόνια λειτουργίας, τα Κέντρα Πρόληψης (εφ’ εξής ΚΠ) οφείλουν να έχουν ως κύριο στόχο την ενεργοποίηση στην κατεύθυνση της συν-δημιουργίας ενός κοινωνικού μετώπου αντίστασης απέναντι στα φαινόμενα κοινωνικής αποδιοργάνωσης, διάλυσης δεσμών και σχέσεων, όχι μέσα από προβληματικές, δυσλειτουργικές αναβιώσεις, αλλά μέσα από νέες, σύγχρονες, πρωτότυπες συνθέσεις, θετικές προτάσεις και βιώσιμες πρακτικές. Η τέτοια ζητούμενη συμβολή των ΚΠ περνά και από φρέσκες προτάσεις στο επίπεδο των ιδεών, με ειλικρινά κριτικό-αναστοχαστικό πνεύμα, που θα αφορά μεν την πρόληψη και την εν γένει αντιμετώπιση της εξάρτησης, αλλά κυρίως θα βρίσκει σε αυτό νόημα η κοινωνία κατά το δυνατό συνολικά.

Η κωδικοποίηση των βάσεων αυτής της ζητούμενης πορείας θεωρούμε ότι μπορεί να εξυπηρετηθεί στη βάση των αξιών και αρχών πρόληψης, που θα χαρακτηρίζουν έναν νέο, ενιαίο και αυτόνομο φορέα των ΚΠ.

Κάθε άνθρωπος και κάθε συλλογικότητα, προκειμένου να ανταποκριθεί στους όρους της καθημερινότητάς του/της, αντλεί από συστήματα αρχών και αξιών. Στις αρχές και αξίες συμπεριλαμβάνονται ηθικοί κανόνες, εμπειρικές γνώσεις, επιστημονικά δεδομένα, αναπαραστάσεις, προκαταλήψεις κλπ. Σε αυτές αναζητούνται -λιγότερο ή περισσότερο συνειδητά, αλλά αδιάλειπτα- «αλήθειες», με τις οποίες κάθε υποκείμενο συνδέεται με τον περιβάλλοντα κόσμο σε όλες τις εκδοχές του, σκέφτεται γύρω από αυτόν και «νομιμοποιεί» τη δράση του μέσα σε αυτόν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου στο Νόστιμον Ήμαρ